![](/upload_mm/1/5/f/98d8aa78-73f9-4d2c-b575-9b62a379aba3_Foto%20-%20Nieuwsbericht%20Bernd%20Leinauer_6e7d3277_750x400.jpg)
Nieuws
Professor Dr. Bernd R. Leinauers kijk op grasvegetaties
Prof. Dr. Leinauer is sinds 2000 in de VS als hoogleraar Turfgrass Sciences verbonden aan de New Mexico State University bij het Plant Sciences Department. Sinds 2017 vervult hij in deeltijd de functie van Buitengewoon Hoogleraar Turfgrass Ecology aan Wageningen University & Research. Het grootste deel van zijn werkbare leven heeft Leinauer in de Verenigde Staten onderzoek verricht, vooral op golfbanen. Deze kennis, ervaring en netwerken bij diverse universiteiten in de USA zijn van grote waarde voor zijn functie als buitengewoon hoogleraar in Wageningen.
Inhoudelijk richt de hoogleraar zich vooral op het duurzaam ontwerpen, beheer en onderhoud van sportgrasvelden en golfbanen. Daarbij spitst hij zich tevens ook toe op het domein van de ecologie, (eco)fysiologie, agronomie en fytopathologie van sportgras. Hij is als adviseur verbonden aan het meerjarig, landelijk onderzoeksprogramma (PPS) Grasvelden, Klimaat & Biodiversiteit.
Met deze achtergrond zijn aan Prof. Dr. Leinauer een negental vragen gesteld. Onderstaand vindt u hiervan de uitwerking.
1. Welke actuele ontwikkelingen ziet u binnen de aanleg en het beheer van golfbanen en andere natuurgrassportvelden?
Een recente ontwikkeling in het onderhoud van grasvelden is de focus op duurzaam beheer van groene ruimtes. Hieronder vallen golfbanen, sportvelden, openbare parken en gazons in woonwijken. Dit duurzaam beheer omvat een verscheidenheid aan benaderingen, zoals klimaatneutraal beheer door het gebruik van elektrische apparatuur (bijv. maaier op zonne-energie), het verminderen of elimineren van anorganische meststoffen waarvan de productie een hoog energieverbruik heeft en het elimineren van het gebruik van pesticiden. Vooral het laatste onderwerp heeft de afgelopen jaren veel aandacht gekregen, aangezien van sommige van deze producten wordt aangenomen dat ze een negatieve invloed hebben op de biodiversiteit (bv. bestuivers) en de menselijke gezondheid (bv. discussie over glyfosaat). Er zijn doorlopend discussies en inspanningen om de duurzaamheid te vergroten en tegelijkertijd de kosten te verlagen.
2. Verschillen de ontwikkelingen tussen landen onderling? En wat is de positie van Nederland hierin?
Ik kan niet zeggen of trends wereldwijd significant verschillen. Voor Nederland en in het grootste deel van Europa zijn trends enigszins vergelijkbaar met Noord-Amerika (en vice versa). Grote delen van de turfgrassmarkt laten een verschuiving zien naar meer duurzame beheersmethoden door de totale input en de verscheidenheid van gebruikte middelen te verminderen. De motivatie in Nederland en Europa om over te schakelen op strategieën met verminderde input lijkt met name een economische oorsprong te hebben: vanwege hogere kosten voor materiaal en arbeid en daarnaast vanwege milieudruk. Ter vergelijking: de kosten van onderhoud en arbeid zijn minder relevant in Noord-Amerika.
3. Wat zijn de gevolgen van klimaatverandering voor grasvelden in de komende decennia? En hoe kunnen we reageren op de verwachte uitdagingen veroorzaakt door klimaatverandering?
Irrigatie en de selectie van droogtetolerante soorten en cultivars met een laag waterverbruik zullen erg belangrijk worden. We zullen ook een trend zien om warm-season grassen te gebruiken. Momenteel is er nog steeds de wijdverbreide mening in de relatief nattere delen van Europa en Noord-Amerika dat zomerdroogte en/of zomerse hittegolven niet vaak voorkomen en dat de algehele regenval overeenkomt met of zelfs groter is dan de waterbehoefte van graszoden, waardoor irrigatiesystemen overbodig worden. Maar zelfs tijdens een gewone zomer is hier de evapotranspiratie vaak al groter dan de neerslag. Om de functionaliteit en bespeelbaarheid van grasvegetaties te behouden, zal het onder invloed van klimaatverandering steeds belangrijker worden het juiste type gras te kiezen en irrigatie-efficiëntie te vergroten.
4. Heeft de optredende verandering in neerslag en temperatuur invloed op het gebruik en beheer van grasvelden?
Klimaatveranderingsmodellen voorspellen niet alleen warmere temperaturen in het algemeen maar ook veranderingen in de patronen, frequentie en intensiteit van extremen van de hydrologische cyclus, resulterend in minder maar zwaardere neerslaggebeurtenissen. Door temperaturen die het mogelijk maken het hele jaar door buitenactiviteiten plaats te laten vinden, zullen de groeiseizoenen langer zijn en zullen de zogenaamde winterpauzes korter worden of zelfs helemaal verdwijnen. Beheersmaatregelen, zoals maaien en bemesten, zullen gedurende meer maanden van het jaar moeten plaatsvinden en als gevolg hiervan zal het budget voor beheer verhoogd moeten worden.
5. Hoe kunnen we reageren op deze veranderingen in neerslag met betrekking tot het aanleggen en onderhouden van grasvelden?
Aangezien irrigatievereisten belangrijker zullen worden, moeten mogelijk waterbesparende maatregelen worden overwogen, waaronder het opvangen van regenwater, afstroming van het oppervlak en drainage van een heel veldcomplex. Sportveldbeheerders zullen echter voor een raadsel staan als het gaat om het ontwerpen en aanleggen van atletiekvelden. Enerzijds zal het vasthouden van bodemwater belangrijk zijn om zoveel mogelijk water in de wortelzone op te slaan; aan de andere kant is een snelle en effectieve afvoer even belangrijk om de speelbaarheid te behouden, zelfs tijdens regenbuien.
6. Wat kunnen we in Nederland leren van gebieden met klimatologische omstandigheden die lijken op het (voorspelde) klimaat in Nederland in 2050? Of is de Nederlandse situatie uniek en moeten we zelf oplossingen bedenken voor de uitdagingen die voor ons liggen?
Ik denk niet dat de omstandigheden in Nederland anders zullen zijn dan in andere omringende landen. Net als in andere droge of semi-aride gebieden in een overgangszoneklimaat (gematigde tot koude winters maar warme zomers), zal het gebruik van droogtetolerante grassen in combinatie met niet-drinkbaar water en zout water om drinkwater te besparen de norm worden in plaats van de uitzondering in de irrigatie van grasvegetaties.
7. Hoe kunnen we gebruikers en ontwikkelaars van grasvelden overtuigen om te anticiperen op huidige en toekomstige uitdagingen?
Er moet veel meer nadruk worden gelegd op educatieve inspanningen en de reikwijdte van kennis. Ik heb door ervaring in een grotendeels landelijke, droge omgeving geleerd dat de wetenschappelijke geletterdheid van de bevolking en van besluitvormers vaak laag is. Inspanningen om praktische, relevante en op kennis gebaseerde informatie te verstrekken die de voordelen van grasvegetaties beschrijven en op een toegankelijke manier beschrijven hoe dergelijke gebieden de kwaliteit van het leven van burgers kunnen verbeteren, is veel belangrijker bij het veranderen van de publieke opinie dan zeer technische wetenschappelijke tijdschriftartikelen. Dezelfde aanpak moet worden gebruikt om belanghebbenden ervan te overtuigen dat proactief zijn en samen te werken met als doel veerkrachtstrategieën te bedenken, waarmee geanticipeerd kan worden op de effecten van klimaatverandering. Dit zal uiteindelijk hun bedrijfsresultaten ten goede komen. Daarnaast moet meer nadruk worden gelegd op publiekscampagnes om mensen te informeren over hoe grasvegetaties kunnen worden onderhouden met een lage input (dit is in het verleden vaak succesvol gebleken, is mijn ervaring).
8. Hoe kunnen grasvelden helpen bij het reguleren van het klimaat in stedelijke gebieden?
Beperking van stedelijke hitte-eilanden en koolstofvastlegging zijn twee van de meest over het hoofd geziene voordelen van stedelijk en voorstedelijk groen. Groene ruimten bieden een verkoelende omgeving en spelen een cruciale rol bij het creëren van een comfortabele leefomgeving, vooral in semi-aride en aride klimaten. Een studie uitgevoerd in Phoenix, AZ, documenteerde een oppervlaktekoeling van bijna 25°C in vergelijking met kale grond (Jenerette et al., 2011). Koeling van stedelijke gazons via evapotranspiratie speelt een belangrijke rol bij het verlagen van de omgevingstemperatuur, waardoor het thermisch comfort van de mens positief wordt beïnvloed en het energieverbruik door gebruik van airconditioning wordt verminderd (Wang et al., 2016). In Amani-Beni et al. (2018) wordt gesteld dat het inrichten van groene ruimte met een combinatie van gras en bomen, waarbij gefocust wordt op irrigatie management, het verkoelend effect van stadsparken gemaximaliseerd kan worden. Bovendien hebben studies aangetoond dat graszoden kunnen fungeren als een net carbon sink (Law en Patton, 2017; Braun en Bremer, 2019; Hamido et al., 2016) en koolstof kunnen vastleggen in de organische pool op vergelijkbare niveaus als andere graslandbodems (Braun en Bremer, 2019). Wang et al. (2016) documenteerden dat organische koolstof sterk toenam in woestijnbodems nadat woestijnheesters waren omgezet in geïrrigeerde graszoden. Daarnaast verdubbelde de anorganische koolstof in de bodem in 6 jaar in de graszodengrond na het vervangen van woestijnstruiken door graszoden.
9. Wat is uw mening over biodiversiteit in relatie tot grasvelden?
Speelbaarheid en betreding zijn de belangrijkste vereisten van veel van onze openbare groene ruimtes (parken, sportvelden en golfbanen). Dergelijke gebieden worden gepland en beheerd voor zowel recreatieve als ecologische doeleinden. Het enige in het plantenrijk aanwezige vegetatietype welke laag maaien kan verdragen (wat de speelbaarheid bepaalt) en tegelijkertijd aanzienlijk en herhaaldelijk betreding kan weerstaan, zijn de graszoden. Daarom zijn Kentucky bluegrass, Engels raaigras en Rietzwenkgras de meest gebruikte soorten voor openbaar groen, omdat ze aan al deze vereisten voldoen en tegelijkertijd esthetisch aantrekkelijk zijn. Biodiversiteit, gedefinieerd als het gebruik van veel verschillende bloeiende planten om habitat te bieden aan talloze insecten (bestuivers) en andere dieren, kan ook worden aangeboden en bereikt in openbaar groen, op voorwaarde dat directe publieke toegankelijkheid in deze gebieden wordt beperkt of vermeden. Of de biodiversiteit in deze gebieden belangrijk is, hangt volledig af van het doel van het groen. Biodiversiteit op een voetbalveld is contraproductief, maar biodiversiteit in een natuurpark met voetpaden is belangrijk en welkom.