![](/upload_mm/7/8/6/f154c4b8-90a7-40c5-a2b5-00670cb23728_2022-09-13%20Granen%20vermeerdering%20tarwe%20aren%20uit%20Pakistan%20CGN09815%20ed_684808ba_750x400_1322x518.jpg)
Nieuws
Hoe vermeerderen we onze granencollectie?
De granencollectie van het CGN wordt regelmatig in de gaten gehouden of er genoeg zaad aanwezig is en of dat voldoende kiemt. Als er te weinig zaad is, of de kiemkracht te laag is, zaaien we de monsters uit om nieuw zaad te krijgen. Zo hebben we ook in 2022 zaad vermeerderd.
De granencollectie bestaat uit 4900 verschillende monsters (accessies) van tarwe, 2600 van gerst en 400 van haver. Veel accessies zijn meer dan 40 jaar opgeslagen in de diepvries en een aantal kiemt niet zo goed meer. Of de zaden kiemen wel, maar de kiemplanten hebben verouderingsverschijnselen: de blaadjes hebben minder bladgroenkorrels, en zijn daardoor zwakker. Indien er minder dan 80% van de zaden kiemt, of als er veel zwakke plantjes zijn, moet er nieuw zaad gewonnen worden door vermeerdering.
Winter- en zomergranen
Tarwe, gerst en haver zijn zelfbestuivende soorten en daarom kunnen de verschillende accessies naast elkaar in het veld uitgezaaid worden voor vermeerdering. Wintergranen worden in oktober uitgezaaid, zij hebben een koude periode nodig om te gaan schieten: in bloei te komen. Zomergranen worden eind maart tot begin april uitgezaaid. Dit jaar zijn in een veld buiten 35 accessies van verschillende tarwesoorten, 153 gerstaccessies en 3 haveraccessies naast elkaar uitgezaaid voor vermeerdering in veldjes van 1,25 m.
![Vermeerderingsveld van zomergranen. Vermeerderingsveld van zomergranen.](/upload_mm/9/b/e/d13fb8b2-95d3-44a4-a428-a699496f8864_2022-09-13%20Granen%20vermeerdering%20zaaien%20zomergraan%202022_crop_61e955af_670x463.jpg)
Buitenlandse landrassen
Veel accessies die dit jaar vermeerderd werden, zijn landrassen uit Nepal, Pakistan, India en Ethiopië. Deze landrassen zijn niet aangepast aan Nederlandse omstandigheden en vallen snel om, het zogeheten legeren. Om te zorgen dat de aren niet op de grond gaan liggen, worden de veldjes opgebonden. Als ze op de grond liggen blijven de aren en korrels lang nat, en kunnen de korrels zelfs in de aar gaan kiemen (schot), en waardoor ze niet meer geschikt zijn om op te slaan. Veel van deze landrassen zijn vroeger rijp dan het graan in omliggende velden. Als ze de kans krijgen, storten vogels zich massaal op deze aren om ze leeg te eten. Ter bescherming van het graan wordt er een grote kooi met een net over het veld opgezet; deze was dit jaar 70 meter lang.
Tijdens de teelt worden een aantal kenmerken genoteerd, zoals wanneer de aren tevoorschijn komen, hoe de aar eruit ziet, hoe hoog het gewas is en de gevoeligheid voor legeren. Ook worden aren verzameld voor foto’s, die samen met de genoteerde kenmerken beschikbaar gemaakt worden via de CGN-database. Elke accessie heeft daar een pagina waarop de relevante kenmerken (voor zover bekend) terug te vinden zijn, bijvoorbeeld deze gerst uit Nepal. Onderzoekers en veredelaars kunnen zo makkelijk zoeken naar accessies die geschikt zijn voor hun doeleinden.
![Vermeerdering van zomergranen in een kooi. Vermeerdering van zomergranen in een kooi.](/upload_mm/4/9/3/82ed9ecd-6c32-40cb-ac67-b3f1830745da_2022-09-13%20Granen%20vermeerdering%20veld%202022%20ed%20kl_577630c7_670x502.jpg)
Van aar naar zakje
Om te bepalen of de aren rijp zijn, kan je proberen korrels met je tanden door te bijten. Als ze te hard zijn, zijn ze oogstrijp. De aren worden afgeknipt, in zakken verzameld en in groten kisten voor een droogwand gedroogd. Daarna worden ze gedorst om de korrels uit de aren te krijgen en met behulp van zeven en wind geschoond. Als er voldoende zaad is geproduceerd, wordt de kiemkracht bepaald en als die goed is, wordt het zaad in de collectie opgenomen.
Om het zaad zo lang mogelijk kiemkrachtig te houden, moet het gedroogd worden tot rond 5% relatieve vochtigheid voordat het in een zakje geseald en ingevroren wordt. Zo is er weer decennialang goed zaad dat aangeboden kan worden voor onderzoek en veredeling. Van elke accessie worden ook zakjes geseald om als veiligheidsduplicaat naar de zadenkluis in Spitsbergen en naar een andere genenbank te sturen, zodat daar ook weer goed kiemkrachtig zaad als back-up bewaard wordt.
Foto's: Noor Bas, CGN.