![](/upload_mm/2/4/e/e6769a69-39d5-4d29-a33c-8c7e12fb63ac_JB19-0226-6699_1500%20px%20120%20dpi_e875e619_750x400_551x780.jpg)
Dossier
Staartbijten voorkomen bij varkens
Hoe voorkom je dat varkens in elkaars staart bijten zonder dat je daarvoor de staarten hoeft te couperen? Wageningen University & Research heeft veel kennis verzameld om bijtproblemen in de varkenshouderij op te lossen. Dit draagt bij aan het gezamenlijke doel van overheid en sector om op termijn dieren te houden zonder ingrepen. De Werkgroep Krulstaart richt zich hierop.
Waarom bijten varkens elkaar?
Elk varken heeft de behoefte om zijn omgeving te onderzoeken. Als er geen materiaal beschikbaar is, dan worden de hokgenoten onderzocht. Bijterij ontstaat vooral door verveling, onvoldoende stimulatie en frustratie. De kans op bijtgedrag neemt toe bij gefrustreerde varkens. Bijvoorbeeld wanneer het klimaat niet goed is, er teveel dieren in een kleine ruimte worden gehouden, er iets mis is met de voersamenstelling of wijze van voerverstrekking.
Wat zijn de gevolgen van bijtgedrag bij varkens?
Het bijten kan leiden tot verwondingen. De smaak van bloed en de onrust in het hok kunnen ertoe leiden dat het probleem escaleert en ook andere varkens het bijtgedrag gaan overnemen. Dit kan zelfs kannibalisme als gevolg hebben. Bijtwonden kunnen geïnfecteerd raken, waardoor groeivertraging kan optreden en abcessen kunnen ontstaan met kreupelheden, verlamming en zelfs sterfte als gevolg.
Staartbijten bij varkens, ook aan gecoupeerde staarten, komt op ongeveer 50% van de varkensbedrijven voor. De schatting is dat staartbijten de Nederlandse varkenssector jaarlijks 8 miljoen euro kost.
Vindt staart couperen bij varkens nog plaats?
Momenteel wordt bijna 100% van de gangbaar gehouden varkens in Nederland gecoupeerd om staartbijten te voorkomen. Ook bij gecoupeerde varkens is staartbijten nog steeds een grote kostenpost. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is couperen onwenselijk. Wettelijk gezien mag het niet routinematig gebeuren en er zijn afspraken gemaakt met de sector om vanaf 2030 helemaal niet meer te couperen. Daar wordt nu aan gewerkt.
Hoe kunnen we staartbijten bij varkens voorkomen?
Ons onderzoek is vooral gericht op het wegnemen van verveling en frustratie bij varkens. Dit zijn de belangrijkste oorzaken van staartbijten. Hokverrijking, met allerlei materiaal om varkens bezig te houden, helpt om staartbijten te voorkomen. Verder richt het onderzoek zich op huisvesting, voeding, typering van de staartbijter en rasverschillen.
Risicofactoren worden bestudeerd en maatregelen getest om bijtproblemen zo snel mogelijk in te dammen, en met als uiteindelijk doel het houden van varkens met lange staarten.
Werkgroep Krulstaart
Op initiatief van LTO Nederland en de Dierenbescherming is in 2012 de Werkgroep Krulstaart gestart om bijterijproblemen in de varkenshouderij aan te pakken. Deze oplossingen dragen bij aan de doelstelling om op termijn dieren te houden zonder ingrepen. Het onderzoek richt zich op de belangrijkste factoren die de kans op staartbijten beïnvloeden: fokkerij, gezondheid, voeding, huisvesting, klimaat en afleiding. Bekijk de publicaties voor meer informatie over de resultaten.
De Werkgroep Krulstaart neemt initiatief in het zoeken naar een oplossing voor staartbijten. Deze werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van diverse betrokkenen uit de varkensvleesketen; LTO, Dierenbescherming, NVV, dierenartsen, fokkerij, slachterij, diervoederindustrie en overheid.
Wageningen University & Research begeleidt het proces. Het ministerie van Economische Zaken maakt het onderzoek mogelijk.
Verklaring van Dalfsen
De Verklaring van Dalfsen is in 2013 gepresenteerd met een plan van aanpak. Daarbij is ook het eindrapport van de Werkgroep Krulstaart 'Varkens houden met een krul - zoektocht naar het voorkomen en bestrijden van staartbijten' gepubliceerd.
LTO, NVV, andere ketenpartijen en Dierenbescherming en EZ hebben samen de Verklaring van Dalfsen ondertekend waarin het routeplan is afgesproken om met staarten aan de slag te gaan. Dit routeplan startte met een demonstratieproject op VIC Sterksel, het maken van een vangnet waarmee een staartbijtuitbraak zo snel mogelijk gestopt kan worden en het starten van netwerken om in de praktijk met de problematiek aan de slag te gaan.
Internationale samenwerking
Ook de EU zet in op stoppen met couperen. Nederland zoekt samenwerking met het buitenland om draagvlak te creëren voor de Nederlandse aanpak volgens de Verklaring van Dalfsen.
In het onderzoek worden resultaten uitgewisseld en wordt samengewerkt tussen praktijknetwerken in verschillende landen. Verder werken we samen met het bedrijfsleven om praktijkervaringen te krijgen en de aanpak per land af te stemmen. Tot slot werken we met de overheid samen, met de intentie voor een gemeenschappelijke aanpak in Duitsland, Denemarken en Nederland.
Publicaties
-
The ‘Carrot Test’ : An approach to characterize individual differences in oral processing behaviour and eating rate
Food Quality and Preference (2025), Volume: 122 - ISSN 0950-3293 -
Prokaryotic and eukaryotic microbial community dynamics in biofloc systems supplemented with non-starch polysaccharides
Aquaculture (2025), Volume: 594 - ISSN 0044-8486 -
Microtube self-assembly leads to conformational freezing point depression
Journal of Colloid and Interface Science (2025), Volume: 677 - ISSN 0021-9797 - p. 781-789. -
Durability assessment of lignin-based asphalt for sustainable road construction
-
Carbon and greenhouse gas budgets of Europe: trends, interannual and spatial variability, and their drivers
-
Mapping the development of agroecology in Europe - Volume 2
-
Geographic Location Encoding with Spherical Harmonics and Sinusoidal Representation Networks
-
A spatially explicit model of beaver river-floodplains: understanding drivers and mapping opportunities for restoration
-
Food systems resilience dialogue and pathway development : Jonglei State and Greater Pibor Administrative Area - South Sudan
Wageningen: Wageningen Centre for Development Innovation (Report / Wageningen Centre for Development Innovation WCDI-24-323) -
Transcriptomic Analysis of Pubertal and Adult Virgin Mouse Mammary Epithelial and Stromal Cell Populations
Journal of Mammary Gland Biology and Neoplasia (2024), Volume: 29 - ISSN 1083-3021
- Voortgangsrapportage varkens met een intacte staart (november 2017)
- Projectvoorstel 'Stappenplan krulstaarten 2017-2021'
- Eindrapport werkgroep Krulstaart (2013)
- Verklaring van Dalfsen (2013)
- Talking Tails - Quantifying the development of tail biting in pigs -
- Stoppen met couperen? Varkenshouders over staartbijten en staartcouperen
- EU-welfare legislation on pigs
- Financiële consequenties van staartbijten bij varkens
- Decision support system with semantic model to assess the risk of tail biting in pigs. 1. Modelling
- Rope test may indicate efficacy of tail-biting treatments in growing pigs
- Richpig: a semantic model to assess enrichment materials for pigs
- The risks associated with tail biting in pigs and possible means to reduce the need for tail docking
- Checklist aanpak staartbijten bij (biologische) varkens
- Stoppen met staarten couperen geen utopie
Beleidsstukken
Onderzoeksgebieden: staartbijten voorkomen
Lees meer over resultaten:
1. Voeding
- Een laag eiwitgehalte in het voer verhoogt risico op staartbijten.
- Een hoog tryptofaangehalte in het voer resulteert in minder staartbijten en rustigere dieren.
- Beperkt voeren, te lage energieopname en onvoldoende verzadiging kunnen leiden tot staartbijten.
- Fermenteerbare vezels in het voer verminderen manipulatief gedrag, waaronder staartbijten.
- Competitie rond voeren door beperkt voeren of te weinig eetplaatsen kan leiden tot staartbijten. Onbeperkt voeren en meer vreetplaatsen kunnen staartbijten verminderen.
- Storingen in de voer- en/of drinkwaterinstallatie zijn risicofactoren voor staartbijten.
2. Omgeving
Deze factoren verhogen de kans op staartbijten:
- Volledig of grotendeels roostervloer
- Hoge temperatuur
- Tocht
- Beperkt aantal vreetplaatsen
- Te weinig afleiding in het hok
- Overbezetting
- Lege voerbakken bij de gespeende biggen
- Verstopte drinknippel
3. Klimaat
Zorg voor:
- Voldoende inhoud in de afdeling
- Geïsoleerde ligvloeren
- Minimaal één keer per jaar klimaatcheck
Voorkom:
- Hoge temperatuurschommelingen binnen een etmaal, automatische correctie op bandbreedte op basis van buitentemperatuur
- Windinvloed, regelbare luchtinlaat
- Hoge concentraties aan CO2 en NH3, voldoende ventilatie en voorkom hokbevuiling
- Hittestress
4. Gezondheid
- Staartcouperen geeft een wond waardoor bacteriën naar binnen kunnen dringen die tot abcessen kunnen leiden. Ditzelfde geldt voor staartbijten.
- Een lagere gezondheid kan de prikkel zijn voor een uitbraak van staartbijten.
- Een verminderde gezondheid leidt tot frustratie en een toename in onderzoekend gedrag. Als afleidingsmateriaal ontbreekt, kunnen hokgenoten slachtoffer zijn.
- Zieke dieren lopen minder snel weg en kunnen daardoor sneller slachtoffer van bijten worden.
- Achterblijvers kunnen door een hoger stress of frustratieniveau bijter worden.
- Verder is de kans groter dat in dat toom later staartbijten optreedt wanneer er al in de kraamstal bijtpuntjes aan de staarten te zien zijn.
5. Genetica
Ras
Staartbijtgedrag blijkt deels erfelijk te zijn, hoewel er wel rasverschillen bestaan.
Directe fokwaarde
Een hoge genetische productie bijvoorbeeld voor een snelle groei, een hoog percentage voor mager vlees en een grote toom, is een risico voor het ontwikkelen van ongewenst bijtgedrag.
Indirecte fokwaarde
Varkens verschillen in hun effect op de groei van hun hokgenoten, dit effect blijkt erfelijk te zijn. Varkens met een positief effect op de groei van hun hokgenoten (ofwel de hokgenoten groeien harder dankzij hen) beschadigen hun hokgenoten minder en gebruiken ook minder verrijkingsmateriaal.
Toepassing
Fokken tegen ongewenst bijtgedrag blijkt deels mogelijk. Let wel, de erfelijkheidsgraad wordt relatief laag geschat.
6. Hokverrijking
Vorm
Verrijkingsmateriaal is aantrekkelijk voor varkens als het complex, te vervormen, manipuleerbaar, en kapot te maken is, én het af en toe ook een (kleine) eetbare beloning geeft.
Verstrekking
Verrijking blijft aantrekkelijk als het regelmatig vernieuwd wordt en schoon is, én het is belangrijk dat zoveel mogelijk – idealiter alle - aanwezige varkens tegelijkertijd met de verrijking bezig kunnen zijn.
Plaats
Verrijkingsmateriaal kan het beste dicht bij de grond - idealiter zelfs op de grond - aangeboden worden. Varkens houden hun snuit namelijk meestal dicht bij de grond, ze hebben moeite hun kop (langdurig) omhoog te houden doordat ze een korte nek hebben.
Nut
Verrijking helpt om het overgrote deel van ongewenst bijtgedrag te voorkomen én tijdig te signaleren; verbruiken de varkens ineens méér van het materiaal dan normaal? Dit kan wijzen op een onderliggend probleem en een voorbode zijn voor bijtgedrag.
Als varkens zich veel wenden tot afleidingsmateriaal, dan kan dat dus ook een signaal zijn dat er iets in de omgeving of in het varken niet in orde is.
Video's
- Helaas, uw cookie-instellingen zijn zodanig dat de video niet getoond kan worden - pas uw permissie voor cookies aan
Staartbijten voorkomen
- Helaas, uw cookie-instellingen zijn zodanig dat de video niet getoond kan worden - pas uw permissie voor cookies aan
- Helaas, uw cookie-instellingen zijn zodanig dat de video niet getoond kan worden - pas uw permissie voor cookies aan